Son günlerin popüler bitkisi aronianın faydaları nelerdir?

0
44

Batıda Chokeberry olarak bilinen Aronia kelimesinin kökeninin semitik olduğu, İbranicede yüksek dağ anlamına geldiği belirtiliyor. Chokeberry, buruk, acı meyve anlamına geliyor.

Aronia, meyve üretimi için Avrupa’da yaygın olarak yetiştirilen, Ancak Kuzey Amerika’ya özgü bir bitkidir. Bitki oradaki yerliler tarafından çok değerli olarak bilinen ve uzun yıllardan beri ilaç, gıda ve giysi boyasında kullanılan bir bitkidir. Meyvenin, 100 yıldan fazla bir süre önce Alaska üzerinden Rusya ve Doğu Avrupa üzerinden Orta Avrupa ve Almanya’ya ulaştığı söyleniyor. Binlerce dönümlük Aronia, başta Polonya olmak üzere Doğu Avrupa, ABD ve Kanada’da ticari bir meyve mahsulü olarak yetiştirilmektedir. Polonya şu anda dünyanın en büyük aronia meyvesi üreticisidir ve mahsulün çoğunu meyve suyu olarak Amerika Birleşik Devletleri’ne ihraç etmektedir.

Aronia meyvesinin koyu yeşil yaprakları sonbaharda kırmızı, turuncu muhteşem renkler oluşturur. İlkbahar sonunda açan beyaz çiçekleri, sonbaharda dalların uçlarındaki koyu mor meyve demetleri ile bitkiler harika kompozisyonlar verir. Bu nedenle ve kolay şekil verilip budanabilmesi nedeniyle peyzaj düzenlemelerinde tercih edilirler. Güzelliği için süs olarak yetiştirilirler. Pembe tonlu beyaz taç yapraklı çiçekleri kokuludur, koyu pembe uçlu organları olan çiçekler kümeler halinde oluşur. Birkaç yılda mahsül vermesi nedeniyle tarımı kar getirir. Sadece birkaç yıl içinde küçük fidanlık aronia çalınız tamamen büyümüş bir çalıya dönüşebilir. Aronia meyvesinin son yıllarda fayadalarının farkına varılması ve yoğurt, meyve suyu, kek, dondurma, pastacılık gibi alanlarda kullanımının artması nedeniyle pazarı geniştir. Ürün satış sorunu yaşanmaz. Bitki 2 ile 4 metre yüksekliğe, 3 metre genişliğe kadar büyüyebilir.

Aronia meyvesi bahçede kolaylıkla yetiştirilebilir

Aronia bitkileri, USDA 3 ila 7 arasındaki iklim bölgelerinde kolaylıkla yetiştirilebilir. Bu Aronia meyvesinin karasal iklimde yetişebileceğini anlamına gelir. Chokeberry olarak da adlandırılan Aronia, yaprak döken, kendi kendine tozlaşan, çok yıllık bir çalıdır Bakım gerektirmezler ve başka ağaçların altında, güneşte iyi büyürler ve kuraklığa, böceklere, kirliliğe ve hastalığa karşı dayanıklıdırlar. Aronia, çoğu toprak türüne uyum sağlar, fazla bir mücadeleye gerek olmadan, doğal ekosistem ile yetişebilen bir bitkidir.

Aronia meyvelerinin faydalarından yararlanmak için sizde onları bahçenizde kolayca yetiştirebilirsiniz.
Aronialar tam güneş ışığında iyi büyür, ancak gölge ortama da toleranslıdır. Daha çok güneş daha tatlı meyve demektir. Bitkiler, günde en az 6 saat tam güneş aldıklarında en fazla çiçek ve meyveyi üretir. Çok fazla gölge, zayıf büyüme ve zayıf üretim ile sonuçlanır.

Aronia, toprak açısından , PH 5,3 ila 7,5 arasındaki geniş bir yelpazede gelişebilir. Ancak 6.1 ile 6.7 arasındaki pH’lı topraklarda en iyi şekilde büyüyecektir. Hafif asidik olan nemli, iyi drene olan toprakta en iyi gelişimi yapar. Bitkiler alkali pH’a, yol tuzuna ve kum ve kil dahil olmak üzere çok çeşitli topraklara toleranslıdır. Aronia, ıslak topraklarda bile büyüyüp gelişebilir, bu da onu başka pek az şeyin yetişebileceği bataklık alanlar için iyi bir seçim haline getirir. Ek gübreye çok az ihtiyaç duyar veya hiç ihtiyaç duymazlar.

Aronia soğuk iklim bitkisidir, kışın eksi 35 derece soğuğa dayanabilir. Ayrıca çiçek ve meyve verimi için kışın soğuklanma ihtiyacı vardır. Çiçek ve meyve oluşması için bitki türüne göre değişmekle beraber soğuklanma dönemine ihtiyacı vardır. Kapalı mekanlarda yetiştirilen Aronialarda bitki bir süre soğuk ortamda tutulmalıdır. Bu yüzden tropik ve yarı tropik iklimlerde çiçeklenme ve meyve oluşumu görülmez.

Aronia meyvelerinin çoğaltmak için eski bitkinin köklerinden büyüyen yeni bitkileri, kökleri hala toprak içindeyken ayırıp yeni yerine dikebilirsiniz. Çoğaltmanın en yaygın yolu bu olmakla beraber tohumdan ve çelik ile de çoğaltabilirsiniz. Tohum dikiminde bitkinin soğuklanma ihtiyacı da gözönüne alınarak yaklaşık 3 ay kadar buzdolabında veya soğuk dış mekanda bekletilmelidir. Buzdolabından tohumlar çıkarılınca oda sıcaklığına gelene kadar tohumlar naylon torbadan çıkarılmamalıdır. Çelik alınırken 1 yaşını aşmayan genç sürgünler alınmalı, uç yapraklar bırakılarak diğer yapraklar kesilmeli ve nemli toprağa dikilmelidir. Köklendirme tozu verimi arttırabilir. Olanak varsa köklendirme hormonu kullanılabilir. Açık köklü fidanlar kasım ile mart arasında toprağa dikilebilirler.

Aronia, sınırlı miktarda su ile de büyüyebilir. Ayrıca çoğu bitkiden daha fazla suyu tolere eder. Meyve üretim verimini arttırmak için aronia berry bitkilerinin yağışsız hava durumlarında sulanması gerekir. Koşullar kuru olduğunda haftada bir veya iki kez sulamak gerekir. En ekonomik sulama yöntemi damlama sistemidir. Sadece bitkilerin çevresini sulayarak su kullanımınından tasarruf edilebilir.

Bitki nemli topraktan hoşlanır. Parçalanmış dal parçaları, talaşlar, kağıt veya karton parçaları, kompost , saman, doğranmış mısır sapları ile hazırlanan malçlama, hem yabancı ot kontrolüne yardımcı olur hem de bitki köklerini aşırı sıcaklıklardan korur ve topraktaki su nemini muhafaza eder.

Aronia yetiştirirken ilaç kullanma ihtiyacınız neredeyse yoktur. Nadiren yaprak lekesi veya pas oluşabilir. Bunların her ikisi de mantar tipi enfeksiyonlardır. Bitkiyi üstten sulayıp yaprakları suyla ıslatmak yerine aronia çalınızı tabandan sularsanız, bu sorundan da korunabilirsiniz.
Kendi kendine döllenebilen bir bitkidir. Ancak verim arttırmak ve meyve büyüklüklerini arttırmak için ticari dikimlerde farklı türler ile kombinasyonlar yapılabilir.

Mürver meyvesiyle karıştırılıyor

Kara Chokeberry (Aronia melanocarpa) en yaygın olanıdır. En çok tıbbi özelliklere sahip olanıdır.
Kırmızı Chokeberry (Aronia arbutifolia) , mutfak alanında tercih edilir. Yaprakları daha uzun süre dökülmeden ağaç üzerinde kalıcıdır. Mor Chokeberry (Aronia prunifolia) bu ikisinin melezidir.

Aronia (Chokeberry) meyvesi, Mürver (Elderberry- Sambucus Nigra) meyveleri, benzer görünümde ancak aronia mürverden daha iri yapıdadır. İki bitki tamamen farklı türden gelir. Mürver bitkisi hanımeligillerden olmakla beraber Aronia bitkisi gülgillerdendir. Sağlık açısından bir çok faydası olan Mürver bitkisinin sadece meyveleri tüketilebilirken, yaprakları zehirlidir. Aronia bitkisinin meyveleri mürverden çok daha fazla faydaları olmakla beraber yaprakları ve dalları çay yapılarak tüketilebilmektedir.

Ticari olarak dikim düşünüldüğünde, hasat maliyetleri göz önüne alınarak hasat makinelerinin ölçülerine göre dikim aralıkları planlanmalıdır. Ağaç başına 15-20 kg ürün alınabilir. Dekar başına da 120 civarı bitki dikilebilir ve dönüm başına 2,5 ton kadar yaş meyve hasat edilebilir. 1000 bitki üzeri için bitki aralığı tavsiyesi, mekanik bir hasat makinesini yerleştirmek için 90 cm (2 1/2 ila 3 fit) kadardır. Bitki iki üç yaşında meyve vermeye başlar. Türkiye de yaygın olarak satılan kara aronia fidanı Viking ve Nero cinsleri arasında çok fazla fark olmamakla beraber bitkinin boyu ve bölgelere göre verimleri farklı olabilmektedir.

Vitamin ve mineral yönünden oldukça zengin

1/4 fincan kurutulmuş aronia meyvesi besin değeri açısından yaklaşık olarak , 45 kaloridir ve 10 gram karbonhidrat, 1 gramdan az yağ , 3 gram şeker içerir. Aronia meyveleri ayrıca iyi bir vitamin ve mineral kaynağıdır: C vitamini, folat, B kompleks vitaminler, Potasyum, Kalsiyum, Magnezyum, Demir, Çinko içerir.

Aronia meyveleri, kızılcık, yaban mersini, üzüm ve diğer meyvelerin çoğundan daha yüksek seviyelerde antioksidanlar , polifenoller ve antosiyaninler içerir. Araştırmalar, antioksidanların insanlarda kanser, kalp hastalığı, iltihaplanma, diyabet, bakteriyel enfeksiyonlar ve nörolojik hastalık riskini azaltmaya yardımcı olduğunu göstermiştir. Ayrıca yaşlanma sürecini yavaşlatırlar. Gıdalardaki antioksidan seviyeleri Oksijen Radikal Absorbans Kapasitesi (ORAC) ile ölçülür. ORAC, bir gıda veya takviyenin genel antioksidan gücünü ölçer. Yapılan araştırmalar, Aronia’nın meyveler arasında en yüksek antioksidan içeriğinden birine sahip olduğunu gösteriyor. Başka hiçbir meyve Aronia meyvesi kadar çok antosiyanin ve OPC(oligomeric proanthocyanidin) içermez. Aronia vücudumuzu serbest radikallere karşı korur. Serbest radikaller oksidatif strese, erken hücre yaşlanmasına ve sayısız hastalığa neden olabilir.

Aronia meyveleri fenolik asitler, antosiyaninler ve flavanoller içeren bir grup antioksidan olan mükemmel bir polifenol kaynağıdır. Polifenoller, kan dolaşımındaki serbest radikallerin inhibisyonu da dahil olmak üzere çok çeşitli sağlık yararları olan antioksidan bileşiklerdir. Polifenol içeriğine ek olarak, Aronia berry, özellikle yüksek C vitamini, manganez, K vitamini, folat, A vitamini, E vitamini ve demir içerir.

Aronia meyvesi kanser ile mücadeleye de yardımcı

Yapılan araştırmalar Aronia meyvesinin kanserlerle, özellikle meme kanseri ve kolon kanseriyle savaşmaya yardımcı olduğunu göstermiştir. Meyveden elde edilen özlerin meme kanseri tedavisinde olumlu sonuçlar gösterdiği bulunmuştur.

Arter kasıldığında yüksek tansiyon oluşur, bu nedenle kanın vücudumuzda olması gerekenden daha yoğun bir basınç altında akmasına neden olur. Son araştırmalar, Aronia meyvesinin yüksek tansiyonu düşürmedeki etkinliğini göstermiştir. Aronia meyvesinin antioksidan etkileri, onu kalp sağlığının korunmasında etkili hale getirir. Aronia meyvesinin yüksek kolesterol ile mücadelede faydalı olduğu bulunmuştur. Ayrıca araştırmalar, Aronia meyvesinden elde edilen özlerin kan basıncını düşürdüğünü göstermiştir.

Aronia Berry, antioksidan özelliklerinden dolayı bağışıklık sistemini güçlendirmede faydalıdır. Meyvelerden elde edilen özlerin de zararlı bakteri aktivitelerini azalttığı gösterilmiştir. Mide hasarlarını iyileştirdiği, yara kapatmaya yardımcı olduğu gözlenmiştir.

Bağışıklık fonksiyonunu güçlendirmedeki faydalarına ek olarak, aynı zamanda kan şekeri seviyelerini düşürmede ve kilo kaybına yardımcı olmada oldukça faydalıdır. Araştırmalar ayrıca Aronia meyvesinin vücuttaki insülin direnciyle savaşarak diyabeti önlemedeki etkinliğini de göstermiştir. Arteriyel plak oluşumuyla savaşırlar, serum kolesterolünü düşürürler ve karaciğeri korurlar. Şeker hastaları için bu bileşikler kan şekerini düşürmeye ve vücudun kendi insülinini üretme doğal yeteneğini geliştirmeye yardımcı olabilir.

Özkan Özipekliler

Kullanım alanı oldukça geniş

Aronia meyveleri, rahatsız edici olmasa da yumuşak ve hafif unludur. Küçük tohumları vardır. Tazeyken toplanmazlarsa, meyveler çalı üzerinde kurur ve kuşların onları yediği kış sonuna kadar bitki gövdesi üzerinde kalabilir.

Aronia Berry’nin dalları, yaprakları ve dalları yenilebilir ve kendi başlarına taze yenebilir veya turta, meyve suları ve çay gibi yiyeceklerde bileşen olarak kullanılabilir. Bununla birlikte, Aronia Berry’nin bazı insanlar için onu tatsız kılan keskin, ağız kuruyan bir kaliteye sahip olduğu bilinmektedir. Ancak bunun herhangi bir sağlık riski oluşturması sözkonusu değildir. Meyveye burukluk veren içeriğindeki prusik asitin, kurutulduğunda veya donduruluğunda nispeten nötralize olduğu belirtilmektedir.

Chokeberries olarak da adlandırılan Aronia meyveleri, olgunlaşana kadar acıdır. Tamamen olgunlaştığında üzüm veya tatlı kiraz kadar şeker içerir, ancak acı bir tadı vardır ve yenilmesini zorlaştırır. Trabzon hurması gibi, aronia meyvesi de dondurulduktan sonra burukluğu biraz azalır. Böğürtlenleri diğer meyvelerle bulaşıklarda karıştırmak ta onun acılığını daha tolere edilebilir hale getirir. Acıyı nötralize etmek için Aronia berry çayına süt eklemek te bir yöntemdir. Aronia meyvelerini bal ile karıştırmak ise onun tüketmenin en iyi yolu görünüyor. Meyvelerin su oranı %20 kadar olana kadar nemini alıp bal ile karıştırıdığınızda nefis bir yiyecek haline geliyor.

Aronia meyveleri, taze veya Aronia suyu olarak birçok biçimde tüketilebilir . Ayrıca fırınlanmış ürünlerde ve diğer birçok tarifte bir bileşen olarak kullanılabilirler, örneğin: Aronia kekleri, Aronia reçeli, Ballı Aronia, Aronia çayı , Aronia suyu, Aronialı yoğurt, Aronialı dondurma.

Kurutulmuş Aronia meyveleri çeşitli şekillerde kullanılabilir. Pastalarınızı tatlandırmak için toz haline getirmeyi deneyin veya sadece çiğ olarak yiyin. Aronia berry tozu çeşitli farklı yemeklerde kullanılabilir. Kurutulmuş meyvelerin ağzınızı taze olandan bile daha kuru bırakacağını unutmayın, bu nedenle dilinizdeki bu kaba hissi gidermek için onları bal, yoğurt veya başka bir şeyle yemeyi düşünün.

Bu meyve, Doğu Avrupa’da kan basıncını düşürmek için bütünsel tıpta kullanılmaktadır. Meyvelerin aşırı miktarda tüketimi, önemli tansiyon düşmesine neden olabileceğinden dikkatli tüketilmelidir.

Aronia bitkisi iyi bir nektar ve polen kaynağıdır. İlkbaharda açan çiçekleri arıların üreyip çoğalması için gerekli olan poleni ve nektarı sağlar. Arıların Aronia çiçeklerinden elde ettikleri nektar ile ürettikleri Aronia Balı, bu bitkinin yaygın olarak yetiştirildiği Polonya, Litvanya, Kanada gibi ülkelerde tercih edilen monoflora bal çeşitidir. Aronia balı da aronia meyvesi ve yaprakları gibi sağlığa faydalı bir çok kimyasal bileşik içerir. Kültüre alınıp yetiştirilen bir çok meyvenin çiçeklenme döneminde yapılan ilaçlamalar nedeniyle çevresinde arıcılık yapılamazken, Aronia bitkisi yetiştirmede tarımsal ilaç kullanımına gerek duyulmadığından sağlıklı bir şekilde arıcılık yapılabilir, lezzetli ve sağlıklı bal ile polen gibi arı ürünleri elde edilebilir. Bal ile aronia meyvesi karıştırıldığında da elde edilen karışım bal da hafif buruk tadı ve aromasıyla kahvaltılarda tercih edilen bir çeşittir.

Makine yüksek mühendisi Özkan Özipekliler yazısıdır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here