Feijoa (Kaymak ağacı) meyvesi nedir? Faydaları ve kullanım alanları nelerdir?

0
128

Feijioa (Feijioa sellowiana yada Acca sellowiana) Myrtaceae familyasına dahil olan bir türdür. Anavatanı Güney Amerikadır. Brezilya, Paraguay, Uruguay ve Kuzey Arjantin de doğal olarak yetiştirilmektedir

Alman botanikçi Otto Karl Berg tarafından , Brezilya kolonisinde doğup, İspanya’nın Doğa Tarihi müzesi müdürü olan Portekizli botanikçi Joao da Silve Feijo’ya ithafen bitkiye Feijoa adı verilmiştir. Guava meyvesine benzerliği nedeniyle Ananas Guava olarak ta bilinir.
Feijoa bitkisi 19 yüzyıl sonlarına doğru ABD Kaliforniya bölgesine ve Avrupaya getirilmiştir. Yeni Zelandaya iyi adapte olmuştur. Çalı ya da ağaççık formunda olan bitki son dönemde Rusya, Kuzey Afrika, İsrail, İran, Portekiz, İspanya, Fransa, İtalya, Şili, Yeni Zelenda ve ABD gibi ülkelerde ticari olarak yetiştirilmektedir. Feijioa, dilimizde Kaymak Ağacı olarak tanımlanmıştır.

Meyvenin kendisi ve yapraklarının biyokimyasal değerinin anlaşılması ile birlikte tüm dünyada yetiştiriciliği yapılmaya başlanan feijoa bitkisi, yapılan ıslah çalışmaları ve seleksiyonlarla çeşitlendirilmiştir. Genellikle ABD, Brezilya ve Yeni Zelanda orijinli olan meyve Kuludzi, Aegra, Argo, Duffy, Traok, Pinaple Gem, Choicena, Moore, Coolige, Unique, Triump, Mammoth, Gemini ve Apollo gibi çeşitlere sahiptir. ‘Unique’ ve ‘Mammoth’ çeşitleri, kendi kendine verimli olduğu kadar harika tadı ve büyük meyveleri tercih edilir.

Ülkemizde ise Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü, 1989 yılından itibaren meyvenin adaptasyon çalışmalarını başlatmış ve deneme amaçlı bahçelerin kurulmasını sağlamıştır. Enstitüde yetiştirilen feijoa fidanı Marmara ve Anadolu’nun Güney bölgelerine gönderilmiştir.

Guatr hastalığına iyi geliyor

Bu bitki ülkemizde çok yaygın olmayıp Yalova, Bursa, Adana civarında genellikle meraklı üreticiler tarafından yetiştirilmekte ve bunun dışında evlerin bahçelerinde bir yada iki ağaç şeklinde peyzaj amaçlı yetiştirilmektedir. İçeriğinde iyotun fazla olduğu ve guatr hastalığına iyi geldiği bazı kaynaklarda bildirilmektedir. Meyveleri mentollü ve farklı aroması ile ilgi uyandırmakta. Meyveleri dışında çiçekleride oldukça gösterişli olması sebebiyle dış mekan süs bitkisi olarak ta kullanılmaya müsait bir bitkidir. Dalların çok gevrek olması sebebiyle kar yağışı yoğun olan yerler için pek uygun bir bitki değildir. Bahçe tesisinde fidanları 1.5m lik herek denilen kazıklar ile desteklemek gerekmektedir. Onun dışında bir destek sistemine ihtiyaç duymaz. Ancak damla sulama sistemi çekilmesi kaliteli bir yetiştiricilik için gereklidir.

Feijoa, son derece dayanıklı, zararlılara ve hastalıklara karşı oldukça dirençlidir, ısıya dayanıklı ve orta derecede tuza dayanıklıdır, güneşi seven ve yavaş büyüyen bir bitkidir, yetiştirmek sabır ister. Feijoa Kaymak Ağacı kışın -16 C ye kadar soğuklara dayanabilir. Feijoa meyvelerinin, ova tropiklerinin aksine yaylada daha iyi geliştiği belirtilimektedir. Deniz seviyesinden 600-700 m. yüksekliklere kadar yetiştirilebilir. Sürekli sert ve kuru rüzgar alan yörelerden kaçınmalıdır. Bitki sert ve soğuk rüzgarları tolere edemez. Soğuk rüzgarlar bitkinin her dem yeşil olan yapraklarında dökülmeye neden olur. Hasattan önce oluşabilecek don (-2 C ve daha aşağı) meyvelere zarar verir.

Ekolojik istekler bakımından zeytin ile benzerlik gösteriyor

Toprak istekleri yönünden fazla seçici değildir. Kuvvetli saçak ve kazık kökleri toprağa iyi dağılır. Derin, kireçsiz ve süzek topraklarda daha iyi gelişir. Kuru topraklarda gelişmesi zorlaşır.

İklim, toprak ve sıcaklık gibi ekolojik istekleri bakımından zeytin ile benzerlik gösteren feijoa ağacı zeytinin yetiştirildiği bölgelerde rahatlıkla yetiştirilebilir. Yapraklarının dökmemesi de zeytine benzer. Çok fazla rüzgar almayan ve nispeten sıcak yerler feijoa için uygundur. Bitkinin çelik ile çoğaltılması zordur. Kök sürgünleri ile de çoğaltılabilir. Tohumdan üretilen fidanların meyvelerinin irilikleri kayısı iriliğinden limon iriliğine kadar değişebilmektedir

Ağaçların boyu 3-4 m. dir. Toprak yüzeyinden itibaren dallanma eğilimindedir. Dip sürgünleri temizlenmese iri gövdeli, toplu bir çalı formu alırlar. Bitkiler kışın yapraklarını dökmez, her dem yeşildir. Yapraklar 4-6 cm. boyunda ve oval dır. Çiçeklenme mayıs sonunda başlar başlar ve 1-1.5 ay devam eder. Bu dönemde beyaz-kırmızı çiçekleri ve canlı yeşil yaprakları ile dikkat çeker. Çiçekler kendi kendini dölleyebildiği halde, karşılıklı tozlanma ile daha iyi meyve tutar. Tek ağaç dikildiğinde ilk yıllarda tozlaşma ve meyve tututumu genellikle görülmez. Bu nedenle bahçe tesislerinde birden fazla çeşit kullanılmalıdır. Ancak yaşlanan ağaçlarda karşılıklı ağaç olmasa da meyve tutumu gerçekeleşebilir. Ağaçlar 3 yaşından itibaren çiçek açmaya, meyve vermeye başlar. İleri yaşlarda her ağaçta, yüzlerce hatta binlerce çiçek bulunur.

Özkan Özipekliler

Kaymak ağacı 50-60 yıl yaşayıp meyve vermeye devam edebilir. Bahçe tesisinde bitkiler 3-4 m. sıra arası 3 m. sıra üzeri mesafe ile dikilir. Direk, herek veya tel gibi destek sistemine ihtiyaç göstermez. Bir dekara 60-110 bitki dikilebilir. Bitki başına verim ülkemizde ağaç yaşına ve çeşide bağlı olarak 10-50 kg arasında değişmektedir. Budama yapılırken ağaçlar yerden 70-100 cm yüksekten taçlandırılmalıdır. Yanlara doğru eşit aralıklı 3-5 yan dal bırakılır. Daha sonra doğal gelişme formuna bırakılır. Bununla birlikte aşağı doğru büyüyen, bitki içi kısımlarını kapatan sürgünlerle, dip sürgünleri düzenli olarak temizlenir. Bitkinin bol ışık ve hava alabileceği şekilde budama yapılmalıdır. Işık ve hava akımı bitkinin meyve verimini arttırır.

Gübreleme bitkinin düzenli gelişmesi ve meyve vermesi için zorunludur. Kök gelişmesini teşvik etmek ve toprağın su tutma kapasitesini arttırmak için organik madde (ahır gübresi) de verilmelidir. Potasyum sülfat gibi potasyum içeriği yüksek olan gübreler verilirse taneler de irileşecektir.

Nemli toprak isteyen Feijoa ağaçlarında daha iyi gelişim için, kuzey deniz yosunundan elde edilen alginik asit toprağa uygulayarak köklerin nemli kalması sağlanabilir.
Hastalık ve zararlıları ülkeden ülkeye farklılık gösterir. Yetiştiriciliğinde bütün ekolojilerde düzenli ve sürekli mücadeleyi gerektiren belirli hastalık ve zararlıları yoktur. Ülkemizde görülmeyen, daha çok sıcak iklimlerde görülen guava güvesi zararlısına karşı meyve bahçelerine koyulan feromon tuzakları ile zararlının yaşam döngüsü sonlandırılmaya çalışılır. Toprağa düşen meyveler toplanarak hastalık ve zararlı oluşması önlenmiş olur.

Görünümünden dolayı bahçe peyzajında da tercih edilir

Meyvesi, çiçekleri ve yaprakları ile dikkat çeken bitki içeriğinde yer alan zengin biyokimyasal bileşenler ile farmakoloji alanında da kullanılır. Feijoa ağacının çiçekleri gösterişli ve oldukça güzel kırmızı-beyaz bir renge sahiptir. Çiçekler nektarsızdır ancak polen ve büyük taç yaprakları bir çok kuş ve böcek kuşlar ziyaret eder. Feijoa çiçekleri sadece polen ürettiği ve nektar üretmediği için arılar tarafından daha az ziyaret edilir. Her dem yeşil olan Feijoa bitkisi, gümüşi koyu yeşil yaprakları ve bodur görünümüyle özellikle bahçe peyzajında da sıklıkla tercih edilir.

Hasat zamanına kadar mat grimsi yeşil bir renge sahip olan meyvenin üzeri mumsu gri bir tabakayla kaplıdır. Hasat sırasında meyvenin kabuk kısmı parlak yeşil rengi alır. Ancak bu renk güneşin etki ve şiddetine göre kızıl bir renge dönüşebilir. Meyve eti sarımsı krem renkli, kendine özgü aromalı ve çok kokuludur. Meyve etinin şeker oranı yüzde 7-21 dir.

İnsan sağlığına olan faydaları

Alışılagelmiş meyvelerden oldukça farklı bir tada sahip olan fejioa insan sağlığına faydalı biyokimyasal içeriği ile dikkat çeker. Şeker oranı diğer meyvelere oranla daha düşük olan meyve özellikle zayıflama diyetleri için ideal bir seçenektir.

Meyvelerin en önemli özelliklerinden birisi iyot içeriğinin yüksek oluşudur. Bu özelliği nedeni ile guatr hastalığı tedavisinde kullanıldığı belirtilmektedir.

Karakteristik içeriği ile ön plana çıkan feijoa K vitamini, E vitamini, C vitamini B vitaminleri ve A vitamini açısından zengindir. Yüksek miktarda antioksidan içeriği ile dikkat çeken meyve potasyum, bakır, manganez ve kalsiyum mineralleri içerir. 100 gramı yaklaşık 35 kalori içeren feijoa meyvesi, içeriğindeki yüksek iyot nedeniyle diğer meyvelerden farklı bir yere sahiptir.

Sindirim sisteminin çalışmasını düzenleyen feijoa meyvesi, bir çok hastalığın tedavisine katkısı olduğu belirtilmektedir. Şiddetli ishalin durdurulmasında önemli rol oynayan meyve ülser, gastrit, gaz, şişkinlik gibi durumlarda semptomları azaltmaya yardımcı olur. Üst solunum yolları enfeksiyonları ve özellikle şiddetli öksürükte feijoa ağacının yapraklarından hazırlanan çay tüketilebilir. İltihaplı hastalıkların tedavisine yardımcı olur. Kan şekerinin düzenlenmesinde etkili olan meyve düzenli olarak önerilen miktarlarda tüketildiğinde antidiyabetik rol oynar.

İçeriğinde yer alan antioksidan bileşenler sayesinde vücutta biriken toksin maddelerin atımını kolaylaştıran feijoa bağışıklık sistemini güçlendirerek enfeksiyonlara yakalanma riskini azaltır. Özellikle bağışıklık sistemindeki bozukluklara bağlı olarak gelişen kanser hücresi oluşumunu engeller ve oluşan hücrelerin çoğalmasını önler. Vücutta biriken fazla suyun dışarıya atılmasında önemli rol oynayan meyve idrar söktürücü özelliğinden dolayı ödem çözücü görev yapar. Yüksek oranda lif içerir.

Mide boşalımını geciktirici özelliği nedeniyle hem kan şekerini yavaş yükseltir hem de uzun süre tokluk hissi sağlayarak zayıflama diyetlerinin etkinliğini artırır. Bağırsak hareketlerini hızlandıran lif içeriği sayesinde kabızlığın önlenmesine destek olur. Bu özelliklerinden dolayı özellikle zayıflama diyetlerinde önerilen bir meyvedir. İçeriğinde yer alan iyot mineralinden dolayı guatr hastalarının mevcut tedavilerinde destekleyici tol oynar. Hücre zarının korunmasında etkindir. İçerdiği vitamin, mineral ve fenol bileşenler sayesinde vücudun genel sağlığının korunmasına yardımcı olur. Feijoa ağacının yaprakları kaynatılarak suyu içildiğinde baş ağrısını hafifletebilir.

Kullanım alanı oldukça fazla

Kabuğu soyulmadan taze olarak tüketilebilen feijoa meyvesi kabuklu halde tüketildiğinde daha mayhoş bir tada sahiptir. Kabukları soyulduktan sonra bir bıçak yardımıyla ikiye bölünen meyve tatlı kaşığı yardımıyla da yenilebilir.

Ülkemizdeki üretim genellikle tohumdan olması nedeniyle kaliteli çeşitlerin ülkemize getirilip, çelikle üretiminin sağlanması ile birlikte talebin artacağı düşünülmektedir. Dış pazarlarda sevilerek tüketilen bir meyvedir. Meyveler daha çok işlenmeden taze olarak tüketilir. Diyet yönünden 100 g. meyve eti 35 kalori verir. Taze tüketim kadar işlenerek kullanımına da yaygındır. Bazı ülkelerde dondurma, marmelat, reçel, komposto, sirke, meyve suyu, yoğurt yapımında kullanılmaktadır. Özellikle Feijoa meyvesinden yapılan dondurmalar aroması ve tadı nedeniyle beğenilmektedir. Feijoa meyvesinin suyu çıkartılarak diğer meyve suları ile ya da sade olarak soğuk şekilde tüketilir. Meyvesi ve yaprakları kurutularak çay olarak da kullanır.

Hangi ülkelerde tüketilir

Kafkasya da, Rusya da kompostosu yaygın tüketilir. Asya ve Güney Amerika ülkelerinde meyvenin üzerine sos, şeker ya da tuz dökülerek tüketimi yaygındır. Ev içerisinde kuru ya da taze olarak kek, pasta, tart ve çöreklerin içerisine atılabilir.

İşlenmiş gıdalara aroma sağlayıcı ve tatlandırıcı olarak eklenen meyve özellikle Yeni Zelanda, Avustralya ve ABD’de fermente edilerek tüketilir. Kendine has aromaya sahip olan meyve kozmetik sektöründe de kullanılır.

Aromatik tadından dolayı her geçen gün sofralık olarak tüketiminde artış görülen meyve, dalından koparıldıktan sonra da tazeliğini uzun süre korur. Dayanıklılığı ile ön plana çıkan feijoa, olgunlaşması beklendiğinde meyveler kendiliğinden döküldüğü için olgunlaşmadan önce hasat edilir ve bir süre olgunlaşması beklenilip o şekilde tüketilir. Meyveler klimakterik meyve özelliği gösterir. Yani dalından koparıldıktan sonra da olgunlaşmaya devam eder. Hasattan sonra yenebilir duruma gelmesi (yeme olumu) için belirli bir süre (bir hafta) oda sıcaklığında olgunlaşması için bekletilir. Feijoanın olgunlaşma sürecinde yanında elma bulunması süreci hızlandırır.

Büyük, canlı çiçekleri ve yeşil yaprakları ile peyzaj mimarisinde dekoratif amaçlı yaygın olarak kullanılır. Yenilebilir çiçekler, yararlı, besleyici ve tıbbi özellikleri nedeniyle Yunanistan, Roma, Hindistan ve Çin gibi çeşitli antik kültürlerde kullanılmıştır. Yenilebilir çiçekleri hafif şekerlidir. Feijoa çiçekleri salatalarda, pastalarda ve sütlü tatlılarda süsleme ve lezzet katması için kullanılır.

Makine yüksek mühendisi Özkan Özipekliler yazısıdır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here